03.04.2019

Rzecznik Finansowy opublikował sprawozdanie z działalności za 2018 r....

Na stronie internetowej Rzecznika Finansowego opublikowano „Sprawozdanie z działalności Rzecznika Finansowego w 2018 r. oraz uwagi o stanie przestrzegania prawa i interesów klientów podmiotów ryn [...]

więcej

12.03.2019

„Gazeta Wyborcza” o zaniżaniu odszkodowań...

W dzisiejszym wydaniu dziennika „Gazeta Wyborcza” w publikacji Reginy Skibińskiej zatytułowanej „Plaga zaniżonych odszkodowań” można przeczytać o skali zaniżania odszkodowań przez zakłady ubezpie [...]

więcej

06.03.2019

„Gazeta Wyborcza” o regulacji kancelarii odszkodowawczych...

Dziennik „Gazeta Wyborcza” (wydanie z dnia 28.02.2019 r.) w publikacji Reginy Skibińskiej zatytułowanej „Walka o odszkodowanie będzie trudniejsza” opisuje założenia projektu ustawy dotyczącej świ [...]

więcej

Baza wiedzy Przystąp do Izby

Stosowne odszkodowanie

PRAWO

Art. 446 § 3 k.c. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

Z powołanego przepisu wynika, że omawiane świadczenie ma charakter fakultatywny, przesłankami jego przyznania jest:
śmierć poszkodowanego,
pogorszenie sytuacji życiowej w stopniu znacznym,
dotyczące osób z grona najbliższej rodziny zmarłego.
Jakkolwiek spełnienie wszystkich przesłanek nie przesądza o przyznaniu świadczenia, to brak chociażby jednej z nich wyklucza taką możliwość.

KRĄG UPRAWNIONYCH DO ODSZKODOWANIA
Art. 446 § 3 posługuje się pojęciem członków najbliższej rodziny, które nie jest zdefiniowane ustawowo, nie ma zatem podstaw do ograniczania go do zakresu pojęć takich jak małżeństwo, pokrewieństwo i powinowactwo. Wykładnia sądowa skłania się do badania istnienia rzeczywistej więzi emocjonalnej, czy prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

ORZECZENIE

W świetle art. 446 § 3 kc – podobnie jak i w świetle art. 166 kz – konkretyzacja tego, kto jest w danym wypadku najbliższym członkiem rodziny, należy do sądu orzekającego .Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 1969 r., III PRN 77/69

ORZECZENIE

W obowiązującym stanie prawnym, definiując pojęcie „rodziny” można – jak trafnie wskazuje się w piśmiennictwie – użyć następujących kryteriów: pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Można zatem zaaprobować definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. Artykuł 446 § 3 kc nie zawiera żadnych wskazówek co do strony podmiotowej pojęcia „najbliższy członek rodziny”. Pokrewieństwo nie stanowi podstawowego ani też wyłącznego kryterium bliskości oraz przynależności do rodziny.Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 13 kwietnia 2005 r., IV CK 648/2004

W analizowanym przepisie mowa jest o „członkach rodziny”, co nie oznacza, że powstaje tu jedno zobowiązanie do wypłaty odszkodowania dla rodziny. Każdy z uprawnionych ma niezależne roszczenie, a jego wysokość powinna być ustalana indywidualnie w oparciu o ocenę stopnia pogorszenia jego sytuacji życiowej. Oznacza to, że jeżeli uprawnionych jest kilka osób mogą one otrzymać świadczenia w różnych wysokościach.

ORZECZENIE

Odszkodowanie z art. 446 § 3 kc jest przyznawane oddzielnie dla każdego z najbliższych członków rodziny zmarłego, określenie przeto jego „stosowności” uzależnione jest od konkretnych okoliczności, dotyczących indywidualnie każdego z uprawnionych. Ilość więc pozostałych członków rodziny w zasadzie nie stanowi okoliczności, która mogła by mieć wpływ na zmniejszenie względnie zwiększenie odszkodowań przyznawanych poszczególnym członkom rodziny. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 kwietnia 1967 r. II PR 99/67

ISTOTA ŚWIADCZENIA
Odszkodowanie określone w art. 446 § 3 k.c. ma swoisty charakter, gdyż nie jest środkiem naprawienia typowej szkody majątkowej. Pogorszenie sytuacji życiowej nie może bowiem być w prosty sposób przeliczone na wartości pieniężne, jednakże skoro przepis mówi o odszkodowaniu a nie zadośćuczynieniu kompensacji na jego podstawie podlegają straty o charakterze materialnym a nie moralnym.

ORZECZENIE

Przewidziane w art. 446 § 3 kc odszkodowanie obejmuje tylko takie szkody, które nie dają się sprecyzować i określić w konkretnych wartościach pieniężnych. Wyrażają się one w ogólnym znacznym pogorszeniu warunków życiowych, w jakich znaleźli się najbliżsi członkowie rodziny zmarłego na skutek jego śmierci. Konieczną przesłanką zastosowania § 3 art. 446 kc jest stwierdzenie, że pogorszenie dotyczy materialnych warunków, a nie polega wyłącznie na cierpieniach moralnych będących następstwem śmierci poszkodowanego. Nie oznacza to, że cierpienia moralne nie mają żadnego znaczenia i wpływu na ocenę pogorszenia sytuacji życiowej w rozumieniu art. 446 § 3 kc. Jest rzeczą notoryczną, że poważne cierpienia moralne wpływają ujemnie na sprawność psychiczną i fizyczną, osłabiają energię życiową i inicjatywę, obniżają wydajność pracy, co z reguły wywołuje reperkusje w ogólnej sytuacji życiowej.Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 8 lipca 1974 r. I CR 361/74

ORZECZENIE

„Pogorszenie sytuacji życiowej” niewątpliwie obejmuje szkody obecne i przyszłe, które choć w pewnym stopniu dają się ocenić materialnie. Szkody takie zachodzą np. w przypadku utraty małżonka, ojca lub matki przez małoletnie dzieci. W tym przypadku, jeśli nawet świadczenia podstawowe denata na rzecz najbliższych członków rodziny zostaną zrekompensowane zgodnie z art. 446 § 2 kc, to jednak pozostanie rozległa dziedzina utraty świadczeń z zakresu wzajemnej pomocy, opieki, wychowania itp., których w ramach odszkodowania z art. 446 § 2 kc pokryć nie można. Szkody te, jakkolwiek w swej istocie są szkodami niematerialnymi, to jednak w pewnym stopniu są szkodami materialnymi, gdyż niektóre czynności z zakresu pomocy, opieki, wychowania itp. mogą być wykonywane odpłatnie przez inne osoby. Oczywiście ścisłe, pieniężne określenie rozmiarów tych szkód jest niemożliwe i dlatego wchodzi w grę przyznanie „stosownego odszkodowania” na podstawie art. 446 § 3 kc. Sfera zastosowania art. 446 § 3 kc nie ogranicza się jednak tylko do szkód, mających choć częściowo charakter materialny. Mogą bowiem istnieć szkody, które w ogóle nie mają charakteru materialnego, lecz stanowią pogorszenie sytuacji życiowej. W tych wszystkich przypadkach zachodzi obiektywne pogorszenie sytuacji życiowej osoby zainteresowanej, choć materialnych strat może ona nie doznać. W konkluzji dojść należy do wniosku, że pogorszenie sytuacji życiowej, przewidziane w art. 446 § 3 kc zachodzi zarówno wtedy, gdy szkody spowodowane przez śmierć osoby najbliższej mają w pewnym stopniu charakter materialny, wykraczający poza ramy art. 446 § 1 i 2 kc, jak i wówczas, gdy szkody te charakteru materialnego wprawdzie nie mają, lecz polegają na obiektywnym pogorszeniu sytuacji życiowej danej osoby w świecie zewnętrznym. W art. 446 § 3 kc mowa jest nie o odszkodowaniu w ogóle, lecz o stosownym odszkodowaniu, co zdaje się wskazywać na to, że chodzi o zrekompensowanie szkód w zasadzie pieniężnie niewymiernych. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 1968 r., I PR 424/67

Oczywiście mowa tu o takich szkodach, które nie podlegają naprawie z innych tytułów.

ORZECZENIE

Artykuł 446 § 3 kc stanowi środek naprawienia takich szkód majątkowych, które nie ulegają wyrównaniu na innych podstawach, zwłaszcza – przez zasądzenie renty, zatem jest środkiem wynagrodzenia szkód majątkowych trudnych do obliczenia. Na mocy art. 446 § 3 kc nie może być więc naprawiona szkoda majątkowa polegająca na braku konkretnej miesięcznej kwoty.Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 czerwca 1967 r., I CR 687/66

Należy również podkreślić, że stosowne odszkodowanie nie ma charakteru zapomogi, lecz kompensacji. Dla jego określenia zasadnicze znaczenie ma nie to w jakiej sytuacji członkowie rodziny poszkodowanego znajdują się po jego śmierci, lecz w jakim stopniu uległa ona zmianie na gorsze na skutek śmieci osoby z najbliższej rodziny.

ORZECZENIE

Odnośnie stanu majątkowego powódki, to art. 446 § 3 kc nie wymaga, aby stan ten był zły, ale aby sytuacja życiowa najbliższego członka rodziny uległa znacznemu pogorszeniu w stosunku do sytuacji istniejącej przed śmiercią osoby bliskiej. Niedostatek, czy też zły stan majątkowy może być przesłanką zasądzenia renty na podstawie art. 446 § 2 kc – stosownie do potrzeb uprawnionego, nie zaś zasądzenia odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2006 r., VI ACa 529/2003

Publikacje

07.08.2018

Na początku był chaos…, ...

Dziesięciolecie funkcjonowania instytucji zadośćuczynienia z § 4 art. 446 k.c. przypadło n [...]

więcej

11.12.2017

To dopiero początek…, Ba...

To dopiero początek… Ostatnio na rynku ubezpieczeniowym sporo się dzieje. Oczywiście n [...]

więcej

09.01.2017

Kto może najwięcej zapłacić za...

Podwyżki cen ubezpieczeń komunikacyjnych są niedogodnością dla każdego, kto odczuł je jako [...]

więcej

Studium przypadków

Odszkodowanie po zderzeniu narciarz...

Jazda na nartach to sport, który może prowadzić do licznych kontuzji. Dotyczy to zwłaszcza początkujących narciarzy, którzy nie opanowali jeszcze dostatecznie dobrze ...

Więcej

Orzecznictwo

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cyw...

Artykuł 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjn ...

Więcej

Akty prawne

Kodeks karny

USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks k [...]

Ubezpieczenie społeczne

USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o [...]

Działalność ubezpieczeniowa

USTAWA z dnia 22 maja 2003 r. o działaln [...]


Przejdz na górę strony